Türkiye'de 500 Bin Kişi Çölyak Hastası Olduğunu Bilmeden Yaşıyor

İzmir Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenteroloji Bölümü, Hepatoloji ve Beslenme Bilim Dalı Öğretim Üyesi olan aynı zamanda Ege Çölyakla Yaşam Derneği Başkanı Prof. Dr. Sema Aydoğdu, Antalya'daki doktorları Çölyak hastalığı konusunda bilgilendirdi.

Aydoğdu, arpa, buğday, yulaf ve cavdar gibi tahılların içerisinde bulunan ''gluten'' adlı proteinin sindirim sisteminde geliştirdiği hastalığın, tahıl ağırlıklı beslenen toplumlarda  daha sık görüldüğünü bildirdi. Çölyak hastalığının, kuzeyi hariç Afrika ile Asya'nın pirinç ağırlıklı beslenen bölgelerinde daha az görüldüğünü belirten Aydoğdu, ancak küreselleşmeyle birlikte hastalığın dünya genelinde yayılmaya başladığını belirtti.

En tipik belirtisi ishal olan çölyak hastalığın görülme sıklığının ABD'de 133 insanda  1, dünya genelinde ise 100 kişi veya 150 kişide 1 olduğunu belirten  Sema Aydoğdu, Çölyak hastalığı konusundaki en önemli sıkıntının bu hastalığın yaygın olmasına rağmen hastalara yeterli tanı konulamaması olduğunu vurguladı.

-Çölyak hastalığın dünyada olduğu gibi Türkiye'de de vatandaşlardan öte doktorlar tarafından bile yeterince bilinmediğinden yakınan Prof. Dr. Aydoğdu, şöyle devam etti:

''Çölyak hastalığının Türkiye'de görülme sıklığı 100 kişide 1 ama biz daha yüksek bir rakam söyleyelim. Mesela bu hastalığın görülme sıklığı 150 kişide 1 ise 500 bin hasta yapar. Biz akademisyenler, Çölyaklıların tükettikleri ürünleri ithal eden şirketler ve Çölyaklılar için gıda maddesi üreten yerli firmalar toplanıyoruz ve bilinen hasta sayısını 5 binden daha fazla çıkaramıyoruz.

Türkiye'de en az 500 bin Çölyak hastası olması gerekirken, biz 5 bin hasta bulabiliyoruz. Peki gerisi nerede? 495 bin hasta nerede? Onlar içimizde. Onlar bulunamıyorsa bunun sorumlusu biz doktorlarız. Hatta son rakamlara göre nüfusumuz 72 milyon. Hastalığın görülme sıklığına da 100 kişide 1 diyecek olursak, 700 bin hastayı bulmak bizim görevimiz. Bu kişiler tanı alamıyor. Bütün hayatlarını ezik, kırık, dökük geçiriyorlar. 'Aman o hemen hastalanır. Aman o her şeyi yiyemez, hemen bağırsakları bozulur' denilen insanlar. Hatta tanı alamayıp ölen insanlar da var bu 500 bin rakamının içinde. Bu hastalara tanı konulabilmesi için biz doktorlara önemli sorumluluklar kalıyor.''

GENETİK ETMENLER

Çölyak hastalığının kalıtsal yolla devam ettirilebildiğine de dikkati çeken Prof. Dr. Aydoğdu, birinci derecede akrabalarda Çölyak hastalığının görülme sıklığının 10 kişide 1, ikinci derecede akrabalarda 20 kişide 1'e kadar yükseldiğine değindi.

Bunun yanısıra, tek yumurta ikizlerinden biri Çölyak hastasıyken diğerinde Çölyak hastalığı bulunmayabileceğinide değinen Prof. Dr. Aydoğdu, ''Çölyak'ın çözülemeyen tarafı bu. Tek yumurta ikizlerinden biri Çölyak hastasıysa niye diğeri hasta olmuyor? İşte bu bilemediğimiz genetik faktörler'' dedi.

Çölyak hastalığı bakımından en riskli grubun aile bireyleri olduğunu yineleyen Prof. Dr. Sema Aydoğdu, hekimlere ''Bu nedenle bir ailede Çölyak tanısı alan varsa, lütfen diğer aile bireylerini de tarayın'' önerisinde bulundu.

''HASTALARIN YÜZDE 97'SİNE HENÜZ TANI KONULAMADI''

Çölyak'ın en sık görüldüğü hastalık gruplarının, down sendromlular, tip-1 diyabetliler, turner ve williams sendromu hastalar olduğunu anlatan Prof. Dr. Aydoğdu, kadınlara, erkeklere göre daha fazla Çölyak tanısı konulduğuna da işaret etti.

Prof. Dr. Aydoğdu, şu bilgileri verdi:

''Önceden daha çok çocuklara bu tanı konurken, tanı yaşı ileriye kayıyor. Yalnız çocuk hekimleri değil, diğer hekimlerin de uyanık olması gerekiyor. Ama yine de klasik Çölyak buz dağı tablosu ortaya çıkıyor. Buz dağının tepesinde hekimin tanıdığı hastalar var ama buz dağının altında hekimin tanıyamadığı hastalar var. Amerikalı hekimler, '1 tanı alana karşılık 5-7 tanı almayan hasta var' diyorlar. Bana göre bu oran Türkiye'de çok daha fazla. Klasik bulguları olan hastaları dahi tanıyamıyoruz. Klasik bulguları olan hastalara dahi, yalnız Türkiye'de değil, dünyada tanı konulamıyor. Tüm dünyada Çölyaklıların yüzde 97'si henüz tanı almadı.''